Eng | Буряад | Рус|
 Гол һан 
 hонинууд 
 Сайтнуудай каталог 
 Проект тухай 
 Гэрэл зурагай галерей 

Главная / Home / Books catalog / Электронно номой hан / Байгал нуур

Разделы сайта

Запомнить меня на этом компьютере
  Забыли свой пароль?
  Регистрация

Погода

 

Законодательство


КонсультантПлюс

Гарант

Кодекс

Российская газета: Документы



Не менее полезные ссылки 


НОЦ Байкал

Галазий Г. Байкал в вопросах и ответах

Природа Байкала

Природа России: национальный портал

Министерство природных ресурсов РФ


Рейтинг@Mail.ru

  

Яндекс цитирования Яндекс.Метрика

Байгалнай - нангин домогнай

Байгалай удэр гээд hайндэр 2001 онhоо эхилээд, жэл бури тэмдэглэгдэнэ. Туc удэр августын hуулшын долоон хоногто тэмдэглэгдэдэг заншалтай hэн. Энэ жэл hайндэр августын 28-да байЬан аад, унгэрэгшэ долоон хоногой туршада унгэрoo. Танай анхаралда, уншагшад, Байгал далай тухай ушoo дахин хooрэе.

СУУТА ДАЛАЙ ТУХАЙ

Ази тубиин тэгэн дунда тооной бии болоhон газар дэлхэйн гайхамшагта узэгдэл гээд манай Байгал далайе нэрлэдэг.

Байгалай ута 639 км эгээл ургэн газартаа 79,4 км, эгээ нарин газартаа 25 км болодог. Уhанайнь нюруу 33199,2 дурбэлжэн км. Талмай эзэлдэг хэмжуурээрээ дэлхэйн зарим ехэ ехэ нуурнуудhаа багашье haa, тэдээн соогоо эгээл гунзэгынь гээд шэнжэлэгдэhэн байдаг. Байгалай гунзэгынь 1737 метр болодог. Энэл гунзэгынгoo ашаар айхабтар ехэ уhанай ноосэтэй. Дэлхэй дээрэ нэгэн доро иимэ ехээр сугларhан сэбэр yhaн хаанашье угы юм. Уhанайнь ноосэ 23 мянган дурбэлжэн километр гэхэ гу, али дэлхэйн дабhагуй арюун yhaнай дарасын табанайнь нэгэ хубиие эзэлнэ.

Байгалай уhанай нюруу гадаада далайн mopyyhaa 454 м. дээрэ, тиихэдээ оёорынь эгээл гунзэгы газартаа далайн нюрууhаа 1300 м. доро байдаг.

Байгал далайн тунгалаг уhан ехэдээл haa 13 градус хурэтэр булеэсэдэг. Январь hарада нуур тогтодог. Харин июнь hарын эхеэр мульhэнhoo сулоордэг. Тэрэ 22 олтирогтой. Эгээл томонь 74 километр утатай Ольхон юм (нютаг зон Ойхон гэжэ нэрлэдэг).

Байгал далайда 336 гол горход шудхан ородог. Тэдэнэй олонхинь Буряадай дэбиехэр дээгуур урдан гарана. Ургэн голнуудыень нэрлэе: Сэлэнгэ, Баргажан, Дээдэ Ангар, Турка. Тиихэдэ оройдоол нэгэ мурэн - Ангар далайhаа урдан гарадаг.

Байгал далаймнай гансашье хэмжуурээрээ, гунзэгыгоороо бэшэ, мун баялигаараа быхы дэлхэйдэ мэдээжэ.

Ургамалай болон амитанай аймагуудаар далай тон баян. Жэшээнь, 1800 гаран янзын ургамалнууд болон амитад узэгдэдэг. Ондоо иимэ баян нуурнууд дэлхэй дээрэ угы шахуу юм. Байгал шадар хоёр заповедник тогтоогдонхой: Баргажанай ба Байгалай. Байгалые тойроhон хада ууланууд ашагта малтамалнуудаар баян, амидаралта халуун, хуйтэн аршаан булагуудшье элбэг байха.

"Байкал", Горячинск", "Аршаан" - эдэ курортнуудта амархада болоно. Тиихэдэ "Максимиха", "Байкальский прибой", "Байкал", "Прибайкальская", "Маломор­ская" гэhэн турбаазанууд аяншалагшадые урина.

ХЭДЫ НАhАТАЙБ?

25-30 миллион жэлэй саана Байгал далай бии болоо гэжэ эрдэмтэд тоолодог. Мун 15-20 миллион жэлэй урда гэжэ хэлэдэг эрдэмтэдшье бии. Энэ хутасаа соо Байгалай эрье тойрон олон тоото арадууд ажаhyyhан бии. Энэ хугасаа соо Байгалай эрье тойрон олон тоото арадууд ажаhууhан юм. Эдэ арадууд далайда ооhэдынгоо тусхай нэрэ угэдэг байгаа.

Жэшээлхэдэ, эвенк арад Байгалые - Ламу, яхадууд - Туха гу, али ондоогоор Байхал, хитад аяншад - Бэйхай (Хойто далай), монголнууд - Тэнгис далай (Дотоодын далай), харин буряадууд - Байгал далай гэжэ нэрлэнэ. Буряад зоной нэрлэhэнэй ёhоор Байкал гэжэ ородууд нэрлээ юм.

Байгал далайн эрьеэр hyyhaн зон тэрэнээ гамнан, hайн hайхан сэдьхэлэйнгээ хубшэргэй худэлгэн, шэдитэ угэнуудээр домоглон хэлсэдэг байгаа. Буряад арадай аман зохёол соо Байгал далайн бии болоhон тухай иигэжэ хэлэгдэдэг "Урда холо сагта шулуун yhaн хоёр дайлалдажа, шулуун хайлажа бусалба. Халуун агаар ехээр сугларжа, газараа сумэлжэ дээшэлбэ. Энэ сумэрhэн газарта уhан ехээр сугларжа, далай болоо юм".

Назад в раздел






СПРАВОЧНАЯ СЛУЖБА

Национальная библиотека Республики Бурятия

Научно-практический журнал Библиопанорама

Охрана озера Байкал 
Росгеолфонд. Сибирское отделение   
Туризм и отдых в Бурятии 
Официальный портал органов государственной власти Республики Бурятия 





Copyright 2006, Национальная библиотека Республики Бурятия
Информационный портал - Байкал-Lake
карельская берёза